نمایشگاه خط استاد میرخانی
رضوان میزبان سه نسل نستعلیق
الهه ارجمندی راد
"در زمینی که نشان از کف پای تو دهند
سالها سجده صاحبنظران خواهد بود"
میان خطوط و کلمات که می چرخم نگاهم می رود تا این بیت. می مانم میان ارادت شعر و خطاط هنرمندش. سید حسن میرخانی ملقب به سراج الکتاب. خطوط را نمی شناسم. انواع خط و سبک هایش برایم ناآشناست. اما اگر کمی ذوق و لطافت هنر را داشته باشی کافیست. میان معنویت دورهای خط بمانی و به نشان فروتنی سکوت کنی و کمی تامل. سرمشق ها بی دلیل نیست. تمام کلمات برخاسته از ارادت و اعتقاد قلبی خطاط آنست.و بی گمان نشانه ی اتصال با سرچشمه ی نور...
نستعلیق ، هنر خط ایرانی
و اما نستعلیق ... عروس خطوط ایرانی ، نشانی بارز از طبع و سلیقه زیبایی شناختی ایرانیان و بی‌شک زیباترین و ظریف‌ترین خط در میان خطوط اسلامی.که پس از خط تعلیق، نخستین خط شکل گرفته ایرانی، شکل گرفت . دور در ان بیشتر است و همین زیباترش می کند.می گویند میرعلی تبریزی آن را پدید آورد و سلطان علی مشهدی آن را تکامل داد و بعد از آن نیز میرعمادحسنی ، علی رضا عباسی و چندی دیگر راه را ادامه دادند.در این میان می رسیم به استاد آقا سید مرتضی حسینی میرخانی .که ازناموران تاریخ خوشنویسی و شاگردان میرزا رضا کلهر بود.و می توان گفت نقطه اتصال خوشنویسان معاصربه میرزاکلهر.
در ادامه راه نوبت به پسران وی می رسد.سید حسن و سید حسین میرخانی دوعنصر شریف و موثر در اعتلای نستعلیق.
اینجا میان سه نسل خوشنویسی
و حالا اینجاییم. در این تاریخ و در این مکان. برای معرفت بیشتر خط و فضیلت های سه نسل .اینجا نگارخانه رضوان. 21 تا 26 اردیبهشت سال 1392.
می رسیم به صف تابلوهایی که نشانه ی خرد است و حقیقت. نورها روی نستعلیق می چرخد و به وضوح می توان صدای کشیده شدن قلم را روی سپیدی برگه شنید. سیاهی جوهر می پاشد روی تمام کاغذ و آنگاه آیات و اشعار پروبال می گیرند. جلوتر که می روی می بینی خطوط تغییر می کند. همین جا می فهمی به اندازه یک نسل جلو رفتی . بعد از 5 اثر نفیس استاد مرحوم مرتضی میرخانی نوبت می رسد به 9 اثر از استاد مرحوم سید حسین میرخانی. متولد 1285 بود و در زمان خود شاگردان زیادی را تعلیم داد و انجمن خوشنویسی را راه انداخت. موسیقیدان و استادی اهل معرفت و فضل .
پس از آن، 20 تابلو از هنر استاد سید حسن میرخانی (سراج الکتاب) است..متولد 1290 بود . شاعر و استاد نستعلیق که خود نیز در محضر پدر شاگردی کرد. به جز نستعلیق ، در نسخ و ثلث هم زبردست بود. بعلاوه علاقه خاصی به نقاشی خط بعنوان یک هنر بین المللی داشت. بطوریکه استاد جلیل رسولی از شاگردان ایشان این سبک را توانمندانه ادامه می دهد.
تداوم دونسل خوشنویسی را دنبال کردیم ، 5 تابلوی آخر را نشان کردیم و نشستیم پای گفتگو با هنرمند نسل بعد. استاد محمد علی میرخانی فرزند سید حسن میرخانی . خوشنویسی، هنر و ذوق درونی و میراث پدری اوست. هیئت علمی دانشگاه و استاد دانشگاه علم و صنعت بوده و دکتری مهندسی فیزیک دارد. انگار شاگردی پدر و عمویش، هنر اصیل خط برایش، آرامش و فروتنی آورده. وقتی در محضر هنر بشینی ، چیزی جز این نمی بینی: آرامش، اعتقاد و تواضع و..
پای صحبت با استاد میرخانی
از استاد درباره هنر ناب خوشنویسی و به خدمت گرفتن آن برای درک خداوند می پرسم." در قداست خوشنویسی همین بس که طبق حدیث پیامبر اکرم ، کسی که بسم الله الرحمن الرحیم را با خطی خوش بنویسد بهشت بر او واجب است.پس حسن خط همراه زیبا سازی و انتقال مفهوم مهم است.که البته فرق است بین خوشنویسی با خطاطی. خوشنویس باید توفیق الهی داشته باشد زیبایی ها را ابتدا خود درک کند و خوب انتقال دهد.اسما الهی همه زیبایند . کسیکه اسما الهی را خوشنویسی کند به این زیبایی متصل خواهد شد.. وقتی می گوییم " اللهم انی اسئلک بجماله کله" منظور همین ارتباط با زیبایی های الهی و بکار گرفتن آنچه در وجود ما به ودیعه گذاشته شده.خوشنویسی 12 قسمت دارد که ده قسمت آن مربوط به اکتساب و زحمت یادگیری و تمرین است. مراحل عالی کار مربوط به صفای باطن و شان خوشنویسی ست."
-استاد میرخانی چه شد که به خط روی آوردید؟
" الفبا را از 5 سالگی نزد پدر بزرگوارم با خوشنویسی و نستعلیق شروع کردم. این هنر ذاتی در درونم بود و همیشه آن را نزد پدر می دیدم. کافی بود هدایتش می کردم.در 14 سالگی به دستور پدر، در محضر عموی بزرگوارم شاگردی از ایشان را هم شروع کردم.امکان حضور نزد پدر ونیز دوستان اهل فضل و ادبش ، و نزدیکی با استاد حسین میرخانی و الگو گرفتن از شخصیت والای ایشان در زندگیم تاثیر فراوان داشت."
و کتابت های مهمی که داشتید؟ استاد به کتیبه هایی برای کتابخانه حرم اشاره می کند وبه گنجینه الاسرار عمان سامانی ، رساله ی نای درشرح دو بیت از مثنوی معنوی، دیوان بنده مجموعه آثار پدر بزرگواران که پس از فوت ایشان گردآوری و کتابت شد.
از محمدعلی میرخانی از ادامه هنر خوشنویسی می پرسم. با همان لبخند و آرامش پاسخ می گوید:" هنر خوشنویسی همیشه در دست تعداد معدودی بوده که در ذات خود آن را داشتند و از سختی و زحمت راه نترسیدند. البته خط و خوشنویسی به لحاظ کمیت گستردگی خوبی داشته . اما هنوز هم مانند گذشته هرکسی مرد میدان نیست. شاید بتوان با شرکت در کلاس ها و انجمن خوشنویسی خطاط شد اما هنر اصیل و زیبایی شناسی چیز دیگریست.باید توفیق و کشش از مبدا باشد.
در پایان از نمایشگاه واثار سه نسل می پرسم..."از بین 41 اثر نمایشگاه حاضر ،که به منظور حفظ هنر اصیل سه استاد گرانبها برگزار شد ،به احترام 7 اثر استاد مرتضی میرخانی ، تنها 5 اثر از آثار خود را به معرض نمایش قرار دادم.باید اشاره کنم،در آثار سید مرتضی بعلت آنکه با مرکب چاپ نوشته می شد ، با قرار گرفتن روی سنگ چاپ،اصل نسخه از بین می رفت و تعداد معدودی از آن ها مانده است.
نگاهم هنوز لای چرخش قلم نی استاد مانده ...